Kościół ufundowany przez Karola Dittricha

Kościół Świętego Karola Boromeusza został ufundowany przez Karola Dittricha po zbudowaniu prywatnych Zakładów Lniarskich w Żyrardowie.[1] Jako właściciel tychże zakładów miał świadomość, że kadra kierownicza i zwykli robotnicy potrzebują nie tylko pracy i chleba lecz w takim samym stopniu potrzebują dnia wolnego od pracy, potrzebują świętowania, potrzebują Boga by nie utracili świadomości kim są i dokąd idą. Tego szacunku dla potrzeby serca człowieka nie mają dziś właściciele wielu prywatnych zakładów pracy, zmuszając go by złożył w ofierze molochowi pracy czas, który należy się żonie, mężowi, dziecku, rodzinie, a także czas, który należy się Bogu.

h_01

Karol Dittrich i Karol Hielle z Zarządem Akcyjnym Zakładów Żyrardowskich ok. 1890 r.

Decyzja zbudowania kościoła i założenia cmentarza grzebalnego zrodziła się w świadomości Karola Hielle i Karola Dittricha w roku 1872. W Żyrardowie żyło wtedy 6 tys. katolików. Administracyjnie należeli oni do parafii Wiskitki i tam w parafialnym kościele zaspokajali swoje potrzeby religijne. Ze względu na znaczną odległość i zmieniające się warunki atmosferyczne zaspokajanie potrzeb religijnych dla wielu stanowiło znaczną trudność, dla chorych, starców i dzieci bywało niekiedy nie możliwe.

h_02

Kadra kierownicza fabryki przed willą Karola Dittricha, 1908 r.

Mając na uwadze duchowe dobro katolików żyjących w Żyrardowie zaproponowali Władzy Archidiecezjalnej, aby tymczasowo, do czasu zbudowania kościoła, w prywatnym domu urządzić kaplicę i przeznaczyć kapelana do posługi religijnej. Minister Spraw Wewnętrznych na wniosek Władzy Archidiecezjalnej, 7 marca 1873 roku, wydał stosowne zezwolenie. Kaplica została urządzona, poświęcona i oddana do użytku publicznego 21 marca 1882 r.. Ks. Konstanty Folkmann został mianowany pierwszym kapelanem tej kaplicy. Administracyjnie w sprawowaniu swego urzędu był uzależniony od proboszcza parafii Wiskitki.

h_03

Pracownicy przędzalni lnu, 1925 r.

Liczba katolików żyjących w Żyrardowie wzrosła do 12 tys. Kaplica nie mogła ich pomieścić w czasie sprawowanej liturgii Mszy Świętej i okolicznościowych nabożeństw. Karol Dittrich przyśpieszył budowę wcześniej już zaplanowanego kościoła i przeznaczył na ten cel stosowne środki z własnych funduszy. Budowa ruszyła z miejsca.

Ufundowany kościół św. Karola Boromeusza jest pierwszym kościołem parafialnym, najstarszą świątynią w Żyrardowie. Został poświęcony w Uroczystość Niepokalanego Poczęcia Najświętszej Maryi Panny 8 grudnia 1891 roku przez ks. dziekana Antoniego Maciążkiewicza z Grodziska Mazowieckiego. [2] Zakłady Lniarskie stworzyły dobrą koniunkturę dla rozwoju miasta.

W witrażu pierwszym, patrząc od ołtarza po prawej stronie, w niebieskim kole (krążku) znajduje się zapis: „okna wykonano w zakładzie Bystrzanowskiego w Warszawie, wykonali Robert Hesse i Wacław Bańkowski w roku 1891”.

cc_4cc_5

Panorama Żyrardowa, akwarela, 1899 r.

Zaistniała potrzeba wybudowania drugiego, większego kościoła, gdyż ten nie mieścił w swoim wnętrzu katolików praktykujących, którzy uważali, że udział we Mszy Świętej niedzielnej jest nie tylko wypełnieniem Dekalogu w wymiarze trzeciego przykazania Bożego „Pamiętaj, abyś dzień święty święcił!”, nie tylko wypełnieniem pierwszego przykazania kościelnego „W niedziele i święta nakazane we Mszy Świętej nabożnie uczestniczyć!” lecz także udziałem w Zbawczej Ofierze Jezusa Chrystusa, otwarciem się na przyjęcie zdrojów bezmiaru Miłosierdzia Bożego. Odpowiedzią na ten imperatyw serca lgnącego do Boga jest urzekająco piękny kościół Matki Bożej Pocieszenia. Na jego budowę wyłożył pieniądze też ten sam Karol Dittrich. Budowę rozpoczęto w 1890 a ukończono 11 października 1903 roku. Po zbudowaniu tego kościoła, tu zaczęło pulsować serce parafii żyrardowskiej. Kościół św. Karola Boromeusza przyjął status kościoła szkolnego, a potem status kościoła rektorskiego.

Przypisy:
1
. Nazwa miasta Żyrardów i jego powstanie wiąże się z działalnością Philippe’a de Girard’a znakomitego wynalazcy i konstruktora maszyn przędzalniczych, który, na mocy układu zawartego z rządem Królestwa Polskiego w roku 1825, zbudował na Marymoncie pierwszą mechaniczną przędzalnię w Polsce. Rozruch przędzalni nastąpił w roku 1831. Prowadziła ją Spółka „Karol Scholz”. Należeli do niej: Józef Lubowidzki, hrabiowie Henryk i Jan Łubieńscy oraz Piotr Steinheller. W 1833 roku zakłady przeniesiono do osady utworzonej przy stacji kolejowej w miejscowości Ruda Guzowska na obszarze dóbr Guzowskich, będących wówczas własnością hrabiów Łubieńskich. Miejscowość ta na cześć Philippe de Girard’a została nazwana Żyrardowem. Na skutek kryzysu ekonomicznego i zadłużenia właścicieli oraz utraty płynności finansowej fabryką żyrardowską w latach 1847-1856 zarządzał Bank Polski jako jej nowy prawny właściciel. Po dziewięciu latach zarządzania sprzedał ją przemysłowcom czeskim: Hielle’mu i Dittrichowi z Schoenlinda. Nowi właściciele przyczynili się do jej szybkiego rozwoju. Fabryka stała się wkrótce jednym z największych w świecie zakładów przemysłu tkackiego. W roku 1865 miała już dwie maszyny parowe o sile 70 i 170 koni mechanicznych, 7500 wrzecion, 500 warsztatów tkackich i zatrudniała tysiąc robotników. W 1895 roku liczba mieszkańców Żyrardowa wzrosła do 26 500 osób (znaczna część tych osób miała meldunek pobytu czasowego). W fabryce włókienniczej pracowało 8 tys. robotników. Żyrardów mógł poszczycić się wtedy, że jest w nim 426 budynków mieszkalnych, murowany kościół parafialny, ewangelicki dom modlitwy dla 1900 protestantów, szkoła fabryczna, dwie szkoły gminne, ochronka fabryczna dla 1500 małych dzieci, szpital fabryczny i apteka. Fabryka posiadała 23 tys. wrzecion, tkalnię mechaniczną wyposażoną w 2100 warsztatów, przędzalnię bawełny z 18 tys. wrzecion, przędzalnię wełny z 4200 wrzecion, tkalnię ręczną z 200 warsztatami i zakład wyrobów pończoszniczych wyposażony w 700 maszyn. W roku 1885 utworzone zostało „Towarzystwo akcyjne zakładów żyrardowskich Hielle’go i Dittricha z kapitałem zakładowym 9 mln. rubli. Prezesem Towarzystwa został Karol Dittrich, syn założyciela firmy i fundator kościoła św. Karola Boromeusza. Firma żyrardowska posiadała swoje sklepy nie tylko w Warszawie, ale także w głównych miastach Cesarstwa Rosyjskiego. Wyroby fabryk lniarskich sprzedawały się równie dobrze na rynkach Kaukazu jak i Rosji Azjatyckiej. (Por. Protokół wizytacji kanonicznej parafii pod wezwaniem św. Karola Boromeusza w Żyrardowie przeprowadzonej w dniach 26 i 27 września 1981 roku przez bpa dr. Jerzego Modzelewskiego, w: „Księga Wizytacji Biskupich”, Kościół św. Karola Boromeusza w Żyrardowie.
2. Według treści zawartych w protokole wizytacji kanonicznej z roku 1981 przeprowadzonej przez bpa dr. Jerzego Modzelewskiego, sufragana warszawskiego, kościół św. Karola Boromeusza 13 sierpnia 1893 roku otrzymał status kościoła filialnego parafii Wiskitki. Samodzielna parafia św. Karola Boromeusza została erygowana 22 maja 1898 roku przez abpa Wincentego Chościak-Popiela. (Por. Protokół, dz. cyt., w: „Księga wizytacji Biskupich”, Kościół św. Karola Boromeusza w Żyrardowie.
Czy ten murowany z czerwonej cegły klinkierowej kościół św. Karola Boromeusza był w Żyrardowie pierwszym miejscem i przestrzenią, w której został zainicjowany kult religijny? Parafialne zapiski kronikarskie wskazują, że u początku była jakaś kaplica (rok 1882) obsługiwana przez ks. Konstantego Folkmana – wikariusza parafii Wiskitki.

Nastepny rozdział: I Wojna Światowa