Opis kościoła i cmentarz parafialny

Uroczystość Zmartwychwstania w kościele św. Karola Boromeusza w ŻyrardowieKościół św. Karola Boromeusza zbudowany jest z czerwonej cegły w stylu gotyku niemieckiego, w formie prostokąta. Cegła nie jest pokryta tynkiem, a spoiny są starannie wypracowane. Kościół ma trzy nawy, które rozgraniczają drewniane – sosnowe profilowane filary o przekroju kwadratowym. Okna kościoła są ostrołukowe, dwudzielne, z maswerkami w kształcie koła. W nawie głównej zarysowuje się jednoprzęsłowe wyodrębnione prezbiterium.

W prezbiterium znajduje się wielki ołtarz wyposażony w mosiężne pozłacane tabernakulum. Ołtarz ma formę architektoniczną, mensę prostą z antepedium zdobionym biforami, retabulum dwukondygnacyjne, w części dolnej usytuowane tabernakulum i nisze zamknięte łukiem ostrym i trójkątnymi naczółkami, części górne trójdzielne.

Nad tabernakulum, w arkadzie ostrołukowej zwieńczonej sterczynami znajduje się obraz Niepokalanego Poczęcia – wierna kopia obrazu namalowanego przez jednego z najwybitniejszych przedstawicieli baroku Bartolomé Estéban Murillo przedstawiającego Madonnę w obłokach, stojącą na półksiężycu, z dłońmi złożonymi w geście modlitewnym, z ekstatycznym wyrazem twarzy, pełną słodyczy i urzekającego piękna. Za tym obrazem, w specjalnej szafie, umieszczony jest wizerunek Matki Bożej Częstochowskiej, ukryty w dni zwykłe tygodnia z wyjątkiem maja i października. Wizerunek ten ufundowali parafianie zachęceni przez ks. Józefa Iwaniuka – pierwszego rektora tegoż kościoła. Piękno tego wizerunku, łagodne i głębokie oczy Matki Bożej Częstochowskiej, przyciągały spojrzenia dzieci, młodzieży, dorosłych i skłaniały do ufnej modlitwy. Części boczne ołtarza są wąskie, w ich arkadkach są umieszczono polichromowane figury świętych. Nad wielkim ołtarzem znajduje się witraż w formie rozety. Witraż przedstawia Świętą Rodzinę.

Po obu stronach ołtarza głównego widzimy figury uskrzydlonych aniołów ustawionych w kontrapoście, to znaczy zgodnie z zasadą kompozycyjną, polegającą na ustawieniu postaci ludzkiej tak, aby ciężar ciała spoczywał na jednej nodze i na zrównoważeniu tej postawy przegięciem tułowia i ramion w stronę odwrotną. Szaty mają długie, koloru błękitno-białego, o wzdłużnym układzie fałd, na wierzchu komże, pod spodem szaty w kolorze czerwonym, skrzydła złocone. Każdy anioł trzyma oburącz trzon pięcioramiennego kandelabru. Twarze aniołów są młode, kobiece, okolone krótkimi, gęstymi włosami.

W bliskiej odległości od ołtarza wznosi się ambona. Ma ona formę graniastosłupa o podstawie sześcioboku. Na krawędziach ścianek są kolumienki, na ściankach ostrołukowe arkady. Słup dźwigający ambonę jest masywny, wieloboczny. Schody jednobiegowe, proste, balustrada ażurowa w formie szeregu ostrołukowych arkad. Kolor brązowy, miejscami występują złocenia.

Ołtarz Chrystusa Dobrego PasterzaW nawie bocznej po lewej stronie znajduje się ołtarz o skromnej formie architektonicznej. Retabulum w formie arkady zawiera obraz Józefa Buchbindera przedstawiający Dobrego Pasterza. Postać Jezusa wspiera się wysoką laską pasterską i trzyma w dłoni małe bezbronne jagnię. Pod ramieniem widzimy owcę, a w tle rozległy, skalisty pejzaż. W nawie bocznej po prawej stronie znajduje się ołtarz również o skromnej formie architektonicznej, a jego retabulum w formie arkady wypełnia obraz przedstawiający stojącą postać świętego Karola Boromeusza z krucyfiksem w dłoni, ze wzniesionymi ku górze oczyma namalowany przez A. Frindt Munhiem w Dreźnie w 1891 roku na zamówienie fundatora kościoła. Nad ołtarzem krucyfiks drewniany – dzieło Piotra Kozakiewicza z Krakowa (rok 1887).

Na ścianie, po lewej stronie znajduje się obraz nieznanego artysty przedstawiający Ostatnią Wieczerzę, na prawej ścianie obraz przedstawiający Sąd nad Jawnogrzesznicą. Oba obrazy datowane są na XIX wiek. Obok obrazu Sądu na Jawnogrzesznicą widzimy obraz Świętej Teresy z od dzieciątka Jezus.

W bliskiej odległości od chóru usytuowane są dwa konfesjonały w stylu eklektycznym. Konfesjonały mają masywne ścianki i są ustawione na niskiej prostokątnej płycie. Część środkowa z siedziskiem, zamknięta z przodu niskimi płycinowymi drzwiczkami. Ścianka zaplecka prosta z płycinami wąskimi, wysokimi, ostrołukowymi przechodzi na części boczne, klęcznikowe, gdzie kilkoma uskokami schodzi ku dołowi. W prostych ściankach bocznych zakratowane otwory. Zwieńczenie części środkowej w postaci architektonicznej galeryjki z narożnymi sterczami.

W kościele pod chórem są dwie tablice pamiątkowe. Jedna z nich określa dokładną datę budowy kościoła: 1890 – 1891 oraz datę konsekracji: 8 grudnia 1891 roku. Druga wskazuje fundatora i określa tytuł własności: „Kościół ten przez Karola Dittrich w roku 1891 wybudowany w nowoutworzonej parafii żyrardowskiej, na wieczną własność oddany”. W zakrystii kościoła przechowywany jest portret fundatora kościoła w oszklonej ramie zaopatrzony w tabliczkę z napisem: „Karol Dittrich, fundator kościoła. Aktem notarialnym [10] z dnia 13 lipca 1899 [Rejestr Nr 916] sporządzonym przez rejenta Franciszka Kulikowskiego w Warszawie kościół ten został przekazany Kościołowi Rzymsko-Katolickiemu wraz z zobowiązaniem sprawowania w nim Mszy świętej w każdą niedzielę i święta nakazane dla pracowników fabrycznych i ich dzieci”.

Od strony zachodniej, na przedłużeniu nawy głównej i naw bocznych, usytuowany jest chór muzyczny wraz z organami. Wspiera się on na dwóch słupach, ma kształt balkonu z motywem ślepych arkadek i ozdobnym profilowanym parapetem.

Organy zostały wykonane przez znaną firmę Braci Rieger. Są to organy mechaniczne, czternastogłosowe, wyposażone w dwa manuały, pedał „Crescendo”. Pożar, jaki miał miejsce w roku 1978, zniszczył 180 piszczałek metalowych i kilkanaście drewnianych. Naprawa instrumentu została powierzona firmie organistowskiej Ryszarda Szamelka z Włocławka.

Wnętrze kościoła jest otynkowane z wyjątkiem elementów dekoracyjnych wykonanych z czerwonej cegły. Sufit jest wykonany desek ułożonych w harmonijny, dekoracyjny deseń. Pod częścią wschodnią kościoła są wysokie piwnice, które służyły jako sale katechetyczne w czasach zamordyzmu komunistycznego.

Gdy spoglądamy z zewnątrz, widzimy korpus kościoła opięty skarpami dwuskokowymi zdobnie opatrzonymi sterczami. Przy wejściu ozdobny przedsionek prostokątny z dwuspadowym daszkiem. Wysoki cokół i arkadowy gzyms koronujący akcentują podziały horyzontalne budynku. Okna są w profilowanych ościeżnicach, a ścianki podokienne ozdobione motywem ślepych arkad i ostrołukowymi blendami. Dach dwuspadowy, na frontonie sygnaturka otoczona czterema sterczami. Długość kościoła – 23 m., szerokość – 17 m., wysokość – 15 m. Kubatura kościoła wynosi 4800 m3 a powierzchnia użytkowa – 480 m2.

Cmentarz Parafialny

Po przezwyciężeniu wielkich trudności ze strony władz państwowych został wydzielony teren na cmentarz grzebalny. Teren ten parafia otrzymała na mocy aktu notarialnego jako wieczystą dzierżawę i natychmiast ogrodziła by przystosować go do nowych zadań. [11] W imieniu parafii akt notarialny podpisał ks. Stanisław Wolski oraz Ludwika Szczepańska, w imieniu biura notarialnego – notariusz Halina Banaś-Łosiewicz.

Przypisy:
10. W biurze hipotecznym wydziału Warszawskiego Sądu Okręgowego w obecności Fabiana Michalskiego (syna Walentego), który w zastępstwie Franciszka Kulikowskiego (syna Augusta) pełnił obowiązki notariusza w tym biurze, w obecności urzędowych świadków: Feliksa Kwirga (syna Jana) i Maksyma Piotrowskiego (syna Ludwika) zamieszkałych w Warszawie, stawili się Józef Wątróbski i ks.Władysław Żaboklicki (syn Feliksa).
Józef Wątróbski, działający w imieniu Karola Diettricha (syna Karola), legitymujący się upoważnieniem Ernesta Kessnera, zredagowanym w języku niemieckim u notariusza Hugona Zeidl von Retenau w Ruburgu leżącym w Cesarstwie Austriackim z dnia 6 maja 1899 roku. Upoważnienie to zostało przetłumaczone na język rosyjski i poświadczone urzędowo. Jaka była podstawa prawna działań Ernesta Kessnera? Otóż Ernest Kessner dnia 7 kwietnia 1889 roku otrzymał ogólne upoważnienie do działań w imieniu Karola Dittricha w biurze notarialnym w Baden–Baden. Upoważnienie zredagował wielkoksiążęcy notariusz Piotr Egogalt w języku niemieckim wraz z tłumaczeniem na język rosyjski.
Ksiądz Władysław Żaboklicki, zamieszkały w Żyrardowie w powiecie błońskim Warszawskiej Guberni, administrator parafii żyrardowskiej, reprezentujący Władzę Metropolitalną, wyposażony w pisemny akt delegacji Warszawskiego Rzymskokatolickiego Konsystorza Duchownego z dnia 8 czerwca 1899 roku.
Józef Wątróbski i ks. Władysław Żaboklicki spisali akt określający status prawny kościoła św. Karola Boromeusza:
- Kościół św. Karola Boromeusza wzniesiony wyłącznie sumptem Karola Dittricha niniejszym aktem jest przekazany świeżo erygowanej parafii katolickiej w Żyrardowie. Tym samym anulowany jest akt z dnia 6 listopada 1891 roku, który stanowił, że kościół św. Karola Boromeusza w bliżej nie określonym czasie miał być przekazany na własność ewangelickiej ludności Żyrardowa. Ta decyzja fundatora została podjęta, gdy ludność ewangelicka wybudowała swój własny kościół, który w wystarczającym stopniu zaspokoił ich potrzeby kultu religijnego.
- Fundator kościoła prawomocność i nieodwołalność swojej decyzji obwarował następującymi warunkami:
1.Gdy w przyszłości zostanie wybudowany w Żyrardowie inny kościół parafialny, kościół św. Karola Boromeusza nie może być zamknięty i wyłączony z kultu religijnego. Ma być w nim odprawiana Msza święta w niedziele i święta nakazane dla pracowników żyrardowskich zakładów fabrycznych oraz dla dzieci i młodzieży szkolnej. W razie nie dotrzymania tego warunku, za życia fundatora, Karola Dittricha, kościół staje się ponownie jego własnością, a po jego śmierci staje się własnością Towarzystwa Aukcyjnego Zakładów Żyrardowskich Hielle i Dittrich.
2.W przypadku ostatecznego zamknięcia zakładów, kościół staje się bezwarunkowo własnością pełną, niepodzielną, niepodważalną żyrardowskiej parafii.
Podpisy złożone przez układające się strony pod aktem notarialnym potwierdzają obustronną akceptację jego treści. Por. Odpis „Aktu notarialnego kościoła” tł. z języka rosyjskiego, mgr Luisa Ungurian-Mirowska, tłumacz przysięgły, Warszawa, 20 lutego 1987 r. w: „Księga Pamiątkowa parafii św. Karola Boromeusza”, Archiwum Parafialne.
11. Akt Notarialny umowy użytkowania wieczystego placu pod cmentarz, Państwowe Biuro Notarialne, 1630/1984, Żyrardów, ul. Dekerta 4; Umowa Użytkowania Wieczystego, Państwowe Biuro Notarialne, Rep. A. Nr 1631/84.

Następny rozdział: Urząd proboszcza, wikariusza, organisty i kościelnego…